Een slim analysebeleid opstellen met Informatieblad 64

Moeten we iedere grondstof bij iedere levering analyseren? Gelukkig niet.

Maar… “Onze leverancier zegt dat het goed is” is ook geen analysebeleid. En een GFSI-certificaat van een leverancier betekent evenmin automatisch dat je zelf nergens meer naar hoeft te kijken. Een goed analysebeleid zit precies tussen die twee uitersten in. Je wilt voldoende zekerheid dat de producten en grondstoffen die je inkoopt veilig zijn, maar je wilt natuurlijk ook niet duizenden euro’s uitgeven aan analyses die weinig extra informatie opleveren. En precies daarbij is Informatieblad 64 van de NVWA een ontzettend handige leidraad. De officiële titel is: Informatieblad 64 – Beheersing van relevante gevaren verbonden aan de inkoop van levensmiddelen, inclusief grondstoffen, in het kader van HACCP. Klinkt misschien niet direct als gezellige weekendliteratuur. Maar voor QA-medewerkers is het eigenlijk een heel praktisch document.

Waar gaat Informatieblad 64 eigenlijk over?

De gedachte achter Informatieblad 64 is vrij logisch. Als je levensmiddelen of grondstoffen inkoopt, kunnen daar al voedselveiligheidsgevaren in aanwezig zijn. En niet ieder gevaar kun je later in je eigen proces nog wegnemen. De NVWA verwacht daarom dat je weet welke gevaren redelijkerwijs bij jouw grondstoffen en producten kunnen voorkomen, welke daarvan relevant zijn en hoe je deze beheerst. Dat begint dus niet bij de vraag: “Welke analyses zullen we dit jaar eens laten uitvoeren?” Maar bij: “Welke risico’s hebben wij eigenlijk?”

Informatieblad 64 beschrijft daarbij drie belangrijke stappen:

1. gevaren identificeren;
2. bepalen welke gevaren relevant zijn;
3. bepalen hoe je die relevante gevaren beheerst.

En vanuit die gedachte kun je een praktisch analysebeleid opbouwen.

Stap 1: Wat kopen we eigenlijk in?

Begin bij je grondstoffen en producten. Wat koop je?

Melkpoeder? Kruiden? Plantaardige olie? Vis? Vitaminen? Noten? Rijst? Een kant-en-klaar voedingssupplement?

De aard van het product bepaalt voor een groot deel welke gevaren relevant kunnen zijn. Bij noten denk je bijvoorbeeld al snel aan mycotoxinen. Bij kruiden kunnen pesticiden, microbiologie of bepaalde natuurlijke toxinen relevant zijn. Bij rijst kan arseen een aandachtspunt zijn. Bij producten van dierlijke oorsprong kunnen weer heel andere microbiologische of chemische gevaren spelen. Je kijkt daarbij naar:

microbiologische gevaren, chemische gevaren en fysische gevaren.

Voor de gevarenidentificatie mag je volgens Informatieblad 64 onder andere gebruikmaken van productkennis, wetenschappelijke literatuur, sectorkennis, monitoringsgegevens, incidenten uit het verleden, wettelijke maximumgehalten en grondstofgevarendatabases.

Dus niet: “We analyseren altijd op Salmonella, want dat deden we vorig jaar ook.” Maar: Waarom is Salmonella bij déze grondstof een relevant gevaar? Dat verschil is belangrijk.

Je mag producten ook groeperen. Hier zit meteen een praktische mogelijkheid om je analysebeleid efficiënter te maken. Je hoeft niet per definitie voor iedere individuele SKU een compleet nieuwe beoordeling te maken. Informatieblad 64 geeft expliciet aan dat grondstoffen en producten gegroepeerd mogen worden. Stel dat je twintig verschillende kruiden inkoopt die qua oorsprong, verwerking en relevante gevaren sterk op elkaar lijken. Dan kan het logisch zijn om deze binnen één productgroep te beoordelen. Hetzelfde kan bijvoorbeeld gelden voor verschillende melkpoeders, oliën of droge poedermengsels. Maar groeperen moet wel inhoudelijk verdedigbaar zijn.Twee producten die toevallig allebei poeder zijn, vormen niet automatisch één risicogroep. Kijk naar vergelijkbare:

• Grondstofsoort;
• Oorsprong;
• Productiemethode;
• Relevante gevaren;
• Leveranciers;
• Wettelijke eisen.

Zo houd je het systeem werkbaar zonder risico’s weg te organiseren.

Stap 2: Waar komt het vandaan?

Dan komt een factor die in de praktijk ontzettend belangrijk is: herkomst. Hetzelfde product kan afhankelijk van de oorsprong een heel ander risicoprofiel hebben. Informatieblad 64 noemt dit zelf ook expliciet. Zo kunnen bepaalde bestrijdingsmiddelen bijvoorbeeld een relevant gevaar zijn bij producten uit landen of regio’s waar uit monitoring regelmatig afwijkingen blijken. Dus bij je beoordeling wil je niet alleen weten: “Het is kurkuma.” Maar ook: Waar komt die kurkuma vandaan? Nederland? Spanje? India? China? Een product uit de EU is overigens niet automatisch veilig en een product van buiten de EU is niet automatisch risicovol. Maar de herkomst is wél een belangrijke factor in je kansinschatting. Daarbij kun je kijken naar bijvoorbeeld:

• Historische analyseresultaten;
• RASFF-meldingen;
• Bekende fraudeproblematiek;
• Pesticidengebruik;
• Contaminanten;
• Teeltomstandigheden;
• Klimaat;
• Productie- en opslagomstandigheden;
• Eventuele importmaatregelen of verscherpte controles.

Je bouwt zo per combinatie van grondstof + herkomst een steeds beter beeld op.

Stap 3: Van wie koop je het?

Vervolgens kijk je naar je leverancier. Want twee leveranciers die exact dezelfde grondstof uit hetzelfde land leveren, hoeven niet hetzelfde risicoprofiel te hebben. De ene leverancier heeft misschien:

• Een goed werkend voedselveiligheidssysteem;
• Jarenlang goede analyseresultaten;
• Volledige traceerbaarheid;
• Uitgebreide productspecificaties;
• Transparante risicoanalyses;
• Batchgebonden CoA’s;
• Een goede klachtenhistorie.

Terwijl de andere leverancier eigenlijk alleen zegt: “Trust us, it is food grade.” Dat maakt nogal een verschil. Informatieblad 64 gaat daarom nadrukkelijk uit van de betrouwbaarheid van de leverancier. Hoe groter het aantoonbare en verifieerbare vertrouwen in die leverancier wordt, hoe lager de mate van controle uiteindelijk kan worden. Het woord aantoonbaar is daarbij belangrijk. En heeft de leverancier een GFSI-certificaat? Dat is absoluut relevante informatie. Een certificering volgens bijvoorbeeld BRCGS, IFS of FSSC 22000 zegt iets over het voedselveiligheidssysteem van een leverancier. Maar: Alleen een certificaat aan de muur is niet automatisch voldoende om jouw specifieke grondstofgevaren te beheersen. De meest recente versie van Informatieblad 64 noemt certificering onder een door Ketenborging.nl of de NVWA geaccepteerd certificatiesysteem als mogelijke beheersmaatregel. Maar dan moet de beheersing van de relevante grondstofgevaren ook daadwerkelijk aantoonbaar zijn beoordeeld. Bij een algemene scope moet uit het auditrapport onder andere blijken dat:

• De betreffende grondstoffen/producten daadwerkelijk zijn beoordeeld;
• Jouw relevante gevaren zijn meegenomen;
• Beschreven is hoe deze worden beheerst;
• Corrigerende maatregelen en het eindoordeel zijn vastgelegd.

En daar zit in de praktijk vaak het probleem. Een certificeringsaudit kijkt naar het volledige managementsysteem. De auditor heeft misschien één of twee uur voor het inkoopproces en bespreekt een paar voorbeelden. Dat betekent niet automatisch dat hij precies jouw grondstof heeft bekeken en bijvoorbeeld heeft vastgesteld: “Arseen in deze rijst uit deze specifieke oorsprong wordt aantoonbaar op deze manier beheerst.” De NVWA merkt in Informatieblad 64 zelf op dat hiervoor binnen certificeringsaudits in de praktijk vaak maar beperkte aandacht is en dat er dus geen garantie bestaat dat alle grondstoffen daadwerkelijk zijn beoordeeld. Dus: GFSI? Heel waardevol. Blind erop varen? Liever niet.

Meer over de verschillende GFSI-schema’s lees je natuurlijk in onze blog over GFSI-certificeringen.

Stap 4: Welke informatie kan je leverancier je geven?

Dit is misschien wel een van de belangrijkste stappen. Vraag je leverancier om informatie. Niet alleen een mooie productspecificatie, maar bijvoorbeeld:

• Welke voedselveiligheidsgevaren zij voor het product hebben vastgesteld;
• Hoe zij deze gevaren beheersen;
• Welke analyses zij uitvoeren;
• Met welke frequentie;
• Volgens welke analysemethode;
• Door welk laboratorium;
• Of de analyse batchgebonden is;
• Wat hun historische resultaten zijn;
• Hoe zij afwijkingen opvolgen.

En vooral: willen ze die informatie met jou delen? Dat klinkt misschien simpel, maar dit maakt in de praktijk enorm veel verschil. Als de leverancier goede analyses deelt, mag je die dan gebruiken? Ja. Sterker nog: Informatieblad 64 biedt daar expliciet ruimte voor. Een mogelijke beheersmaatregel is dat de leverancier per partij een geldig Certificate of Analysis – CoA aanlevert waaruit blijkt dat het product voldoet aan de relevante eisen. De geïdentificeerde gevaren uit je gevarenanalyse moeten daarin dan wel terugkomen. Voor analyses geldt daarbij dat deze partijgebonden moeten zijn en moeten zijn uitgevoerd door een laboratorium dat voor de betreffende analyse is geaccrediteerd volgens ISO/IEC 17025. Dus als jouw leverancier dit allemaal goed geregeld heeft, kun je die informatie meenemen in jouw eigen beheersing. En dat kan betekenen dat je uiteindelijk zelf minder hoeft te analyseren. Dat is precies waar een slim analysebeleid geld kan besparen.

En als de leverancier niets wil delen?

Dan wordt het een ander verhaal. “Wij analyseren alles, maar delen onze resultaten niet.” Dat horen we nog regelmatig. Prima. Maar dan kun jij die analyseresultaten ook niet gebruiken als onderbouwing van jouw eigen voedselveiligheidssysteem. Informatieblad 64 zegt vrij duidelijk: wanneer de leverancier geen analysecertificaat levert, moet de afnemer de relevante gevaren van de aangeleverde partijen zelf laten analyseren. Kort gezegd: Geen bewijs? Dan zul je zelf meer moeten verifiëren. Transparantie van een leverancier heeft dus uiteindelijk ook economische waarde.

Let op: grondstof of eindproduct?

Nog een belangrijk punt. Koop je een grondstof of koop je een eindproduct? Dat kan verschil maken. Voor bepaalde gevaren zijn wettelijke normen gekoppeld aan een specifieke productcategorie of een bepaald stadium in de keten. De limiet voor een grondstof hoeft daarom niet automatisch dezelfde te zijn als die voor het eindproduct. Ook kunnen er tijdens verwerking concentratie-, verdunnings- of reductie-effecten optreden. Dus controleer voordat je een analyseresultaat beoordeelt altijd: Welke wettelijke norm is op dit specifieke product, in deze vorm en op dit punt in de keten daadwerkelijk van toepassing? Anders kun je heel netjes analyseren…tegen misschien de verkeerde norm.

Stap 5: Kun je een leveranciersaudit gebruiken?

Ja. Dat is een andere interessante mogelijkheid uit Informatieblad 64. Je kunt zelf, of door een derde, een audit bij je leverancier laten uitvoeren en onderzoeken hoe jouw relevante gevaren daar worden beheerst. Maar dat moet dan wel een gerichte audit zijn. Volgens Informatieblad 64 moet de audit minimaal ingaan op:

• Het relevante gevaar;
• De manier waarop het gevaar wordt beheerst;
• De gebruikte methodiek;
• Eventuele corrigerende maatregelen;
• Het eindoordeel;
• Gemaakte afspraken.

En de auditor moet daarvoor aantoonbaar voldoende zijn opgeleid en competent zijn. Dus iemand naar India sturen om een fabriek te bezoeken en daarna concluderen: “Het zag er allemaal netjes uit.” is geen voedselveiligheidsaudit. De auditor moet begrijpen welk gevaar hij beoordeelt en hoe hij kan vaststellen of de genomen maatregelen daadwerkelijk voldoende zijn. Informatieblad 64 noemt voor deze gerichte leveranciersaudit een risicogestuurde frequentie met als minimum één keer per drie jaar; bij een nieuwe leverancier wordt de audit voorafgaand aan de eerste levering uitgevoerd wanneer je deze beheersroute gebruikt. Maar vertrouw nooit volledig op de leverancier Dit vinden wij misschien wel een van de belangrijkste lessen. Een leverancier kan prachtige documenten hebben. Goede analyses. Een indrukwekkend certificaat. Een laboratoriumrapport waarop werkelijk alles groen is. Maar uiteindelijk ben jij verantwoordelijk voor het product dat jij inkoopt en in jouw deel van de keten beheert. De beheersing door je leverancier ontslaat je volgens Informatieblad 64 dan ook niet van je eigen verantwoordelijkheid om een gevarenanalyse uit te voeren. Wij adviseren daarom vrijwel altijd om zelf enige vorm van verificatie in te bouwen.

Bijvoorbeeld:

De leverancier analyseert zijn melkpoeder op parameter X. Mooi. Laat dan periodiek zelf óók een monster analyseren. Komt jouw resultaat overeen met dat van de leverancier? Dan groeit je vertrouwen. En als dat jaar na jaar goed gaat, kun je jouw eigen frequentie mogelijk verantwoord verlagen. Dat is heel iets anders dan vanaf dag één zeggen: “De leverancier analyseert, dus wij doen niets.”

Onze ervaring is dat de NVWA verificatie belangrijk vindt. Het mooie van Informatieblad 64 is dat het systeem nadrukkelijk dynamisch is. Naarmate het verifieerbare vertrouwen in een leverancier groeit, mag de controle afnemen. Dat betekent dus:

Nieuwe leverancier? = Meer controleren.

Jarenlang goede resultaten? = Mogelijk minder controleren.

Afwijking gevonden? = Frequentie weer omhoog.

En dat is precies hoe risicogebaseerd werken bedoeld is.

Nieuwe leverancier? Dan even extra opletten Informatieblad 64 is hier behoorlijk concreet in. Bij nieuwe leveranciers worden binnen deze aanpak minimaal de eerste vijf geleverde partijen per productgroep onderzocht op de relevante gevaren. Zijn die resultaten goed? Dan kan de leverancier voor die productgroep als vaste leverancier worden beschouwd en kan de analysefrequentie vervolgens worden afgebouwd naar √n, met minimaal één analyse per productgroep per jaar. Waarbij n staat voor het aantal geleverde partijen per jaar. En belangrijk: heb je dezelfde grondstof van drie verschillende leveranciers? Dan beoordeel je iedere leverancier afzonderlijk. Logisch ook. Je hebt immers niet alleen vertrouwen opgebouwd in het product. Je bouwt vertrouwen op in de combinatie: product + herkomst + leverancier. En daar zit eigenlijk de kern van een goed analysebeleid. Een analysebeleid is geen Excel met:

Dat is een analysekalender. Nog geen analysebeleid. Een goed analysebeleid verklaart waarom je iets analyseert en waarom met die frequentie. 

Je kijkt bijvoorbeeld naar:

Product
Welke gevaren horen bij de aard van de grondstof?

Herkomst
Waar komt het vandaan en welke historie hoort daarbij?

Leverancier
Hoe betrouwbaar is deze leverancier?

Certificering
Wat zegt de certificering daadwerkelijk over jouw gevaren?

Documentatie
Welke risicoanalyse, specificaties en bewijsstukken zijn beschikbaar?

Leveranciersanalyses
Worden relevante gevaren aantoonbaar onderzocht?

Laboratorium
Is de toegepaste methode passend en geaccrediteerd?

Eigen verificatie
Kloppen de gegevens van de leverancier met jouw eigen resultaten?

Historie
Welke afwijkingen, klachten en recalls zijn er geweest?

Eigen proces
Wordt het gevaar later nog aantoonbaar geëlimineerd of gereduceerd?

En pas daarna bepaal je: Wat moeten wij zelf nog analyseren en hoe vaak? 100% zekerheid bestaat niet Dat is misschien niet wat een kwaliteitsmanager graag hoort. Maar voedselveiligheid is nooit: “We hebben één analyse gedaan, dus nu weten we zeker dat alles veilig is.” Een analyse blijft uiteindelijk een steekproef. Je test een bepaalde hoeveelheid product uit een bepaalde batch op een bepaald moment. Daarom moet je voedselveiligheid nooit uitsluitend op laboratoriumanalyse bouwen. Het gaat juist om de samenhang van beheersmaatregelen. Een goede leverancier, een goede productspecificatie, een gedegen gevarenanalyse, historische data, monitoring, certificering, audits, batchgebonden analyses, eigen verificatie, klachten, RASFF-informatie en leveranciersbeoordeling. En waar nodig: aanvullende eigen analyses.

Samen geven die informatiebronnen steeds meer vertrouwen dat jouw risico’s beheerst zijn. 100% veilig bestaat niet. Zo goed mogelijk aantoonbaar beheerst wél. En het mooie: slimmer kan ook goedkoper zijn Een risicogebaseerd analysebeleid betekent niet automatisch méér analyseren. Sterker nog. Een goed opgezet systeem kan er juist voor zorgen dat je minder analyses nodig hebt. Misschien koop je vijftien vergelijkbare producten bij één vaste producent. Misschien kun je producten logisch groeperen. Misschien beschikt de leverancier al over goede batchgebonden analyseresultaten. Misschien heb je zelf vijf jaar aan uitstekende verificatieresultaten. Dan is het weinig zinvol om uit gewoonte iedere maand hetzelfde onderzoek opnieuw uit te voeren. Aan de andere kant kan één product uit een risicovolle oorsprong van een nieuwe leverancier juist veel intensievere controle nodig hebben.

Niet ieder product verdient dezelfde analysefrequentie.

En precies dát maakt een analysebeleid risicogebaseerd. Ons advies: maak er een vast stappenplan van Wat we in de praktijk vaak zien?

Een bedrijf heeft tientallen grondstoffen en iemand heeft ooit bepaald dat product X één keer per jaar op zware metalen wordt onderzocht. Maar niemand weet nog waarom. Dat wil je voorkomen. Daarom werken wij liever met een vaste beslisstructuur. Voor iedere nieuwe grondstof of ieder nieuw product doorloop je dezelfde stappen:

Wat is het product?

Welke relevante gevaren zijn er?

Waar komt het vandaan?

Wie is de leverancier?

Welke beheersmaatregelen zijn daar aanwezig?

Welke documentatie krijgen we?

Welke analyses worden al uitgevoerd?

Kunnen we daarop vertrouwen?

Hoe verifiëren wij dat?

Wat moeten wij zelf nog doen?

En welke frequentie past daarbij?

Dan krijg je een systeem dat niet alleen tijdens een audit mooi klinkt, maar dat ook daadwerkelijk werkbaar is voor de kwaliteitsafdeling. Daarom hebben wij hier een training en praktisch stappenplan voor gemaakt. Informatieblad 64 biedt enorm veel mogelijkheden. Maar eerlijk is eerlijk: je moet het document wel even goed vertalen naar je eigen organisatie. Daarom hebben wij een praktische werkwijze ontwikkeld waarmee je stap voor stap een risicogebaseerd analysebeleid kunt opbouwen. Daarbij kijken we onder andere naar:

• Het identificeren van relevante grondstof- en productgevaren;
• Risicobeoordeling;
• Oorsprong;
• Leveranciersrisico;
• Certificering;
• Leveranciersdocumentatie;
• Analysegegevens;
• Verificatie;
• Audits;
• Product- en leveranciersgroepen;
• Het bepalen van een passende analysefrequentie;
• Het praktisch vastleggen hiervan in je procedure en analyseplanning.

Het doel is niet om zo veel mogelijk analyses uit te voeren. Het doel is om de juiste analyses op het juiste moment uit te voeren. Want uiteindelijk willen we allemaal hetzelfde: een kwalitatief goed en voedselveilig product op de markt brengen waar consumenten beter van worden en niet ziek.

Zie ook onze blog over GFSI-certificaten

Informatieblad 64 van de NVWA

“Goed voor de weerstand.”

“Bron van eiwitten.”

“Ondersteunt de spijsvertering.”

“Voor een stralende huid.”

“Helpt bij artrose.”

Het zijn allemaal claims. Maar ze vallen zeker niet allemaal onder dezelfde regels. Sterker nog: die laatste claim kan ervoor zorgen dat je levensmiddel ineens op het terrein van de geneesmiddelenwetgeving terechtkomt.

Claims zijn een krachtig marketinginstrument. Zeker bij voedingssupplementen, functionele voeding en producten waarbij gezondheid een belangrijk onderdeel is van de positionering. Maar precies daarom zijn er strenge regels voor.

En die regels gelden niet alleen voor dat ene zinnetje op het etiket. Ook je webshop, advertenties, social media, blogs, afbeeldingen, video’s en soms zelfs reviews kunnen worden meegenomen in de beoordeling. Bij een controle van collageensupplementen in 2025 keek de NVWA bijvoorbeeld niet alleen naar productpagina’s, maar ook naar blogs, klantreviews, afbeeldingen en video’s.

Dus voordat marketing enthousiast aan de slag gaat met “ondersteunt”, “verbetert”, “beschermt” of “vermindert”, is het verstandig om eerst te weten in welke categorie je terechtkomt.

De Claimsverordening: de basis

De belangrijkste Europese wetgeving is Verordening (EG) nr. 1924/2006, beter bekend als de Claimsverordening.

Bekijk Verordening (EG) nr. 1924/2006 op EUR-Lex

Deze verordening gaat over voedingsclaims en gezondheidsclaims bij levensmiddelen. Een claim is daarbij breder dan alleen geschreven tekst. Ook een afbeelding, symbool of andere presentatie kan een claim vormen als daarmee wordt gesteld, gesuggereerd of geïmpliceerd dat een levensmiddel bepaalde eigenschappen heeft.

Daarnaast blijft natuurlijk de algemene levensmiddelenwetgeving van toepassing. Vrijwillige voedselinformatie mag bijvoorbeeld niet misleidend, verwarrend of dubbelzinnig zijn.

Gelukkig hoef je niet iedere keer de volledige Europese wetgeving door te spitten. De NVWA heeft een erg handig Handboek Voedings- en gezondheidsclaims opgesteld waarin de verschillende regels praktisch bij elkaar zijn gebracht.

NVWA Handboek Voedings- en gezondheidsclaims

Welke soorten claims zijn er?

In de praktijk worden allerlei termen gebruikt: voedingsclaims, gezondheidsclaims, kinderclaims, beautyclaims, technische claims en medische claims. Juridisch vallen die niet allemaal in hetzelfde hokje. Voedingsclaims zeggen iets over de energetische waarde of voedingsstoffen die een product wel, niet, meer of minder bevat. Denk aan “vetarm”, “suikervrij”, “vezelrijk” of “bron van magnesium”. Je mag zo’n claim alleen gebruiken als deze is toegestaan én je product aan de bijbehorende gebruiksvoorwaarden voldoet. Gezondheidsclaims leggen een relatie tussen een levensmiddel of bestanddeel daarvan en de gezondheid. Denk bijvoorbeeld aan “vitamine C draagt bij aan de normale werking van het immuunsysteem”. Gezondheidsclaims zijn in principe verboden, tenzij ze volgens de Claimsverordening zijn toegestaan en aan de toepasselijke voorwaarden wordt voldaan.

Binnen gezondheidsclaims bestaan verschillende categorieën. Artikel 13 gaat onder andere over functies van het lichaam, psychologische of gedragsfuncties en bepaalde claims rond gewichtsbeheersing. Artikel 14 kent claims over ziekterisicobeperking en claims over de ontwikkeling en gezondheid van kinderen. Die laatste worden in de praktijk vaak kinderclaims genoemd.

Daarnaast bestaan nog de bekende on-hold claims, vooral bij botanicals. Daarvoor geldt een bijzondere overgangssituatie. Dit onderwerp is al snel een blog op zichzelf, dus daar gaan we hier bewust niet te diep op in.

Waar vind je toegestane gezondheidsclaims?

Daarvoor is het Europese EU Register of Health Claims een belangrijk hulpmiddel.

EU Register of Health Claims

Daar kun je onder andere zien welke gezondheidsclaims zijn toegestaan, welke voorwaarden eraan verbonden zijn, welke claims niet zijn toegestaan en welke Europese besluiten daarbij horen. De Europese Commissie geeft daarbij wel aan dat een aantal claims, waaronder bepaalde botanische claims die nog in behandeling zijn, niet in het register verschijnt. En let op: het vinden van een toegestane claim betekent nog niet automatisch dat jij hem op ieder willekeurig product mag zetten. Je moet ook aan de gebruiksvoorwaarden voldoen. Een toegestane vitamineclaim gebruiken terwijl je product onvoldoende van die vitamine bevat? Dat werkt dus niet.

Beautyclaims: “voor een mooie huid”

Dan wordt het interessant. Wat als je niet zegt dat een product gezond is, maar dat iemand er bijvoorbeeld mooier van wordt? Denk aan uitspraken over een mooie huid, glanzend haar of mooie nagels. Dat noemen we in de praktijk beautyclaims. Beautyclaims zijn geen afzonderlijk geregelde categorie binnen de Claimsverordening. Dat betekent echter niet dat je zomaar alles mag zeggen. De algemene regels voor voedselinformatie en misleiding blijven van toepassing. De NVWA bevestigde dit bijvoorbeeld ook bij haar onderzoek naar collageensupplementen. En hier zit soms een dunne lijn. “Voor een mooie huid” kan iets anders zijn dan “ondersteunt de normale functie van de huid”. Die tweede formulering kan namelijk al veel duidelijker richting een gezondheidsclaim gaan. Eén woord kan dus verschil maken in de juridische beoordeling.

En wat zijn technische claims?

De Keuringsraad gebruikt daarnaast de categorie technische claims. Dit is geen wettelijk geregelde claimcategorie. Een technische claim zegt bijvoorbeeld iets over de kwaliteit van een product of over een gebruikte productietechniek. Voorbeelden die het NVWA-handboek noemt zijn “bevat gepatenteerd [ingrediënt]” en “optimaal ontwikkeld”. Technische claims vallen niet als zodanig onder de Claimsverordening, maar moeten wel voldoen aan de algemene regels voor voedselinformatie en mogen dus niet misleidend zijn. Ook hier geldt dus: Niet onder de Claimsverordening betekent niet automatisch: alles mag.

Medische claims: hier moet je echt wegblijven

Dan komen we bij de belangrijkste grens.

Een levensmiddel mag niet worden gepresenteerd als middel waarmee een ziekte kan worden voorkomen, behandeld of genezen.

Denk bijvoorbeeld aan:

“Helpt tegen depressie.”

“Vermindert gewrichtspijn.”

“Voorkomt diabetes.”

“Helpt bij artrose.”

Dat zijn geen gewone gezondheidsclaims meer. Dit zijn medische claims en die zijn bij levensmiddelen verboden. En daar zit juridisch een belangrijk verschil. Een medische claim kan ertoe leiden dat een product vanwege zijn presentatie onder de definitie van een geneesmiddel valt. Een geneesmiddel mag vervolgens niet zonder handelsvergunning op de markt worden gebracht en voor een niet-geregistreerd geneesmiddel mag ook geen reclame worden gemaakt. Daarom kan één enthousiaste marketingzin behoorlijk grote consequenties hebben.

Maar een claim over een ziekte is toch soms toegestaan?

Ja. En precies daarom is dit onderwerp soms ingewikkeld. De Claimsverordening kent namelijk wél toegestane ziekterisicobeperkingsclaims.

Een bekend voorbeeld is een claim waarbij wordt aangegeven dat een stof een risicofactor voor het ontstaan van een ziekte verlaagt. Dat is iets wezenlijk anders dan zeggen: “Dit product voorkomt hart- en vaatziekten.” Een risicofactor verlagen is niet hetzelfde als een ziekte voorkomen of behandelen. Artikel 14 van de Claimsverordening bevat hiervoor een specifieke toelatingsprocedure. De formulering is dus ontzettend belangrijk.

Wie controleert dit eigenlijk?

Voor levensmiddelen is de NVWA de belangrijkste toezichthouder. De NVWA controleert onder andere etiketten, websites en andere uitingen en kan optreden wanneer verboden medische claims of niet-toegestane gezondheidsclaims worden gebruikt. Dat kan bijvoorbeeld betekenen dat een website moet worden aangepast, etiketten moeten worden gewijzigd en dat er handhavend wordt opgetreden.

Bij medische claims ontstaat daarnaast een grensvlak met de geneesmiddelenwetgeving. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) houdt toezicht op de geneesmiddelenketen en geneesmiddelenreclame. De IGJ wijst er expliciet op dat ook een product dat door zijn claims als geneesmiddel wordt gepresenteerd onder de regels voor geneesmiddelenreclame kan vallen.

Kort gezegd kun je het praktisch zo onthouden:

Gezondheidsclaim bij een levensmiddel? → NVWA-terrein.

Je presenteert het levensmiddel als geneesmiddel? → dan komt ook de geneesmiddelenwetgeving en daarmee de IGJ in beeld.

En dan hebben we gelukkig nog de Keuringsraad

Naast het wettelijke toezicht bestaat in Nederland ook een systeem van zelfregulering via de Keuringsraad Kennis en Advies Gezondheidsreclame. De Keuringsraad helpt bedrijven bij het beoordelen van reclame-uitingen en gezondheidsclaims en heeft onder andere een uitgebreide claimsdatabase en richtsnoeren ontwikkeld. De NVWA verwijst bedrijven zelf ook naar de Keuringsraad als plek waar claims kunnen worden getoetst. De Keuringsraad en NVWA hebben bovendien formele werkafspraken over hun samenwerking bij reclame voor gezondheidsproducten. In maart 2026 is hiervan een actuele versie gepubliceerd. Dit systeem van zelfregulering is juist bedoeld om problemen zoveel mogelijk vooraf te voorkomen. In plaats van eerst een campagne live te zetten en vervolgens af te wachten of de NVWA er iets van vindt, kun je bijvoorbeeld je etiketten, webteksten of andere reclame-uitingen vooraf laten beoordelen. Keuringsraad = informatie en beoordeling van gezondheidsreclame. Voor bedrijven die veel met voedingssupplementen, functionele voeding of gezondheidscommunicatie werken, kan dat erg waardevol zijn.

“Maar mijn influencer heeft die claim zelf bedacht”

Ook daar moet je voorzichtig mee zijn. Claims staan tegenwoordig namelijk allang niet meer alleen op etiketten. Webshops, Google-advertenties, Instagram, TikTok, influencers, blogs, nieuwsbrieven, video’s en reviews kunnen allemaal onderdeel worden van de totale commerciële communicatie rondom een product. De NVWA kijkt daar ook daadwerkelijk naar. Bij haar onderzoek naar collageen supplementen in 2025 voldeed 25 van de 30 onderzochte websites niet aan de eisen. Daarbij werden onder andere niet-toegestane gezondheidsclaims en verboden medische claims gevonden. Dus ook je marketingafdeling moet de “claimregels” begrijpen. Misschien juist je marketingafdeling.

En wat kan dat kosten?

Dit onderwerp verdient enige nuance, want er bestaat niet één universeel boetebedrag voor “een verkeerde claim”. De NVWA kan bij overtredingen maatregelen opleggen, waaronder bestuurlijke boetes. Bij het onderzoek naar collageen supplementen moesten bedrijven hun teksten direct aanpassen én kregen overtreders een boete. Bij herhaling kunnen zwaardere maatregelen en hogere boetes volgen. De bedragen volgen uit de toepasselijke Warenwetregelgeving en het interventiebeleid. Daarbij kan onder andere de aard van de overtreding en de omvang van het bedrijf een rol spelen. Voor grotere ondernemingen kan bij daarvoor aangewezen overtredingen onder omstandigheden zelfs een omzetgerelateerde bestuurlijke boete worden opgelegd: bij opzet tot 1% van de jaaromzet en bij grove schuld 0,5%, binnen de wettelijke maxima.

Bij medische claims kan daarnaast de geneesmiddelenwetgeving in beeld komen. Daardoor is het verschil tussen een foutieve gezondheidsclaim en een medische claim juridisch belangrijker dan alleen de vraag of de ene boete honderden en de andere duizenden euro’s bedraagt. Mijn advies zou daarom zijn: Zie €450 versus €4.500 niet als de belangrijkste grens. De belangrijkste grens is: Zit ik nog binnen de levensmiddelenwetgeving, of presenteer ik mijn product inmiddels als een geneesmiddel?

NPN: maak gebruik van je branchevereniging

Voor bedrijven in de voedingssupplementen branche is ook NPN een handige bron. NPN stelt voor haar leden praktische informatie en hulpmiddelen beschikbaar over onder andere claims, etikettering en regelgeving en organiseert regelmatig workshops. Zo organiseerde NPN eerder een speciale claims workshop waarin onder andere gezondheidsclaims versus medische claims, voorwaarden voor gezondheidsclaims, social media, influencer marketing en zelfregulering werden behandeld. Dat soort branche-informatie is ontzettend handig omdat wetgeving daarmee wordt vertaald naar de dagelijkse praktijk.

Een praktische claimcheck

Voordat je een nieuwe tekst, verpakking of campagne publiceert, kun je jezelf in ieder geval deze vragen stellen:

1. Is dit überhaupt een claim?
2. Is het een voedingsclaim, gezondheidsclaim, beautyclaim of technische claim?
3. Verwijs ik direct of indirect naar een ziekte, aandoening, symptoom, behandeling of genezing?
4. Als het een gezondheidsclaim is: is deze toegestaan of geldt een specifieke overgangssituatie?
5. Voldoet mijn product aan alle gebruiksvoorwaarden?
6. Heb ik ook de verplichte begeleidende vermeldingen opgenomen?
7. Is mijn formulering voor de consument begrijpelijk en niet misleidend?
8. Staan op mijn website, socials, blogs, afbeeldingen en andere reclame-uitingen geen verdergaande claims dan op mijn etiket?
9. Kan ik aantonen waarom ik deze claim mag gebruiken?

Kun je die laatste vraag niet beantwoorden?

Dan is het verstandig om de claim eerst te laten controleren.

Claims zijn marketing – maar ook regelgeving

Een goede claim kan ontzettend waardevol zijn. Je kunt ermee uitleggen wat een product bijzonder maakt en waarom een consument ervoor zou kunnen kiezen. Maar juist bij levensmiddelen en voedingssupplementen moet er een grens zijn tussen een aantrekkelijke marketingboodschap en een medische belofte. Daarom is ons advies: betrek Regulatory Affairs niet pas als het etiket al gedrukt is. Laat productontwikkeling, marketing en RA juist samen optrekken. Welke ingrediënten zitten in het product? Welke claims zijn daarvoor beschikbaar? Aan welke hoeveelheden en voorwaarden moeten we voldoen? Welke formuleringen kunnen we gebruiken? En hoe vertalen we dat vervolgens naar het etiket, de webshop en social media? Dan wordt regelgeving geen laatste vervelende controle voordat marketing live mag. Dan gebruik je regelgeving juist om vooraf te bepalen welke communicatie wél mogelijk is.

En kom je er niet uit? Dan zijn het NVWA Handboek Voedings- en gezondheidsclaims, het EU Claims Register, de Keuringsraad en de NPN goede plekken om te beginnen. En natuurlijk kun je voor een beoordeling van een etiket, webshop, claimstrategie of marketingtekst ook een gespecialiseerd adviesbureau inschakelen.

Want één woord kan soms het verschil maken tussen een sterke gezondheidsclaim en een claim die je achteraf liever nooit had gepubliceerd.

Je hebt een bedrijf, staat netjes ingeschreven bij de Kamer van Koophandel en verkoopt levensmiddelen. Dan is alles geregeld, toch?

Niet helemaal. Als levensmiddelenbedrijf moet je in veel gevallen namelijk óók geregistreerd zijn bij de NVWA. En sinds 10 maart 2026 gebeurt dat via MijnNVWA. Sterker nog: had je jouw levensmiddelenbedrijf al vóór 10 maart 2026 geregistreerd? Dan moet je je opnieuw registreren via MijnNVWA. En daarna ben je nog niet helemaal klaar, want je moet je registratie ieder jaar controleren en bevestigen.

Wie moet zich registreren?

De basisregel is eigenlijk vrij eenvoudig. Werk je als bedrijf met levensmiddelen? Dan moet je jouw bedrijf in principe registreren.

De registratieplicht volgt uit artikel 6 van Verordening (EG) nr. 852/2004. De NVWA gebruikt de registratie onder andere om te weten welke bedrijven actief zijn in de levensmiddelenketen en welke activiteiten zij uitvoeren. Denk bijvoorbeeld aan:

• • Producenten van levensmiddelen;

• • Importeurs;

• • Groothandels;

• • Tussenhandelaren;

• • Opslaglocaties;

• • Transporteurs;

• • Winkels en andere retailers;

• • Bedrijven die rechtstreeks aan consumenten leveren;

• • Webshops die levensmiddelen verkopen.

Dus ook als je zelf helemaal niets produceert, kun je gewoon registratieplichtig zijn. Alleen handelen, importeren, opslaan of distribueren van levensmiddelen kan al voldoende zijn. Ook als je alleen B2B werkt? Jazeker. Een misverstand is dat registratie bij de NVWA vooral bedoeld zou zijn voor winkels, horeca of andere bedrijven die rechtstreeks aan consumenten verkopen. Dat klopt niet. Ook producenten, transporteurs, opslaglocaties, groot- en tussenhandelaren en importeurs die business-to-business werken, vallen onder de registratieplicht.

En een webshop?

Ook online verkoop ontslaat je niet automatisch van de registratieplicht. Verkoop je via een webshop levensmiddelen of bijzondere levensmiddelen, zoals voedingssupplementen? Dan kan jouw onderneming dus eveneens een levensmiddelenbedrijf zijn dat geregistreerd moet worden. Het maakt voor de registratieplicht niet simpelweg uit of je een fysieke winkel hebt of je producten online verkoopt.

Eén keer registreren en klaar?

Nee. Dit is een punt dat gemakkelijk vergeten wordt. Je moet de gegevens van jouw levensmiddelenregistratie ieder jaar controleren en vervolgens de registratie bevestigen. Maak hier dus een terugkerende actie van in je kwaliteitssysteem. Bijvoorbeeld in je jaarplanning, compliance kalender of tijdens de jaarlijkse review van je bedrijfsregistraties. Controleer dan meteen of bijvoorbeeld je activiteiten en bedrijfsgegevens nog aansluiten bij wat je daadwerkelijk doet. Let op: in 2026 is de registratie veranderd Sinds 10 maart 2026 verloopt de registratie van levensmiddelenbedrijven via MijnNVWA. Was je vóór 10 maart 2026 al geregistreerd als levensmiddelenbedrijf? Dan moet je je opnieuw registreren via MijnNVWA. Dat betekent dus dat je niet zonder meer kunt aannemen: “We hebben ons jaren geleden al eens geregistreerd, dus dat zit wel goed.” Juist nu is het verstandig om dit even te controleren.

Wanneer hoef je je niet bij de NVWA te registreren?

Er zijn uitzonderingen. De NVWA noemt momenteel onder andere de volgende situaties waarin je je niet via deze levensmiddelenregistratie bij de NVWA hoeft te registreren:

• • Je produceert primaire land- en tuinbouwproducten en levert alleen kleine hoeveelheden rechtstreeks aan consumenten of lokale detailhandel;

• • Je bent exploitant van een slachthuis;

• • Je valt onder het toezicht van het COKZ;

• • Je bent een school of zorginstelling die bij DUO respectievelijk de IGJ staat ingeschreven;

• • Je bent geen ondernemer en verkoopt bijvoorbeeld slechts enkele keren per jaar voedsel.

Let wel op: een uitzondering op déze registratieprocedure betekent niet automatisch dat er verder geen eisen, registratie of erkenning gelden.

En hoe zit het met COKZ?

Dit is een interessante uitzondering. Valt je bedrijf onder het toezicht van het Centraal Orgaan voor Kwaliteitsaangelegenheden in de Zuivel (COKZ), dan noemt de NVWA dit expliciet als een situatie waarin je je niet via de reguliere levensmiddelenregistratie bij de NVWA hoeft te registreren. Dit speelt bijvoorbeeld bij bepaalde activiteiten in de zuivel- en eiersector. Controleer wel goed welke activiteiten je uitvoert. Een bedrijf kan verschillende activiteiten hebben en daarmee onder verschillende registratie- of erkenningsverplichtingen vallen.

Ga dus niet automatisch uit van: “Wij hebben iets met zuivel, dus COKZ regelt alles.” De activiteit van het bedrijf is uiteindelijk bepalend.

Registratie of erkenning: wat is het verschil?

En dan wordt het nog iets interessanter. Registratie en erkenning zijn namelijk niet hetzelfde. Registratie is de algemene verplichting voor levensmiddelenbedrijven. Werk je met levensmiddelen van dierlijke oorsprong, bijvoorbeeld vlees, vis, melk of eieren? Dan kan daarnaast een erkenning noodzakelijk zijn. Bij een erkenningsplichtige activiteit moet je dus aan aanvullende voorwaarden voldoen voordat je de betreffende activiteit mag uitvoeren. Denk bijvoorbeeld aan bepaalde:

• • Vleesverwerkende bedrijven;

• • Visverwerkende bedrijven;

• • Zuivelbedrijven;

• • Eiproductbedrijven;

• • Koel- en vrieshuizen.

Maar ook hier bestaan weer uitzonderingen. Een restaurant dat maaltijden met vlees of vis aan consumenten verkoopt, hoeft bijvoorbeeld niet alleen daarom een erkenning aan te vragen. Hetzelfde kan gelden voor bepaalde activiteiten in de detailhandel. Daarom is bij producten van dierlijke oorsprong de juiste vraag niet alleen: “Zijn wij geregistreerd?” maar ook: “Hebben wij voor deze specifieke activiteit een erkenning nodig?”

Een erkenning betekent niet automatisch dat je niets meer hoeft te doen

Nog een belangrijk aandachtspunt sinds de wijziging in 2026. De NVWA geeft aan dat ook levensmiddelenbedrijven die al bij de NVWA bekend zijn of een erkenning hebben, zich via MijnNVWA moeten registreren. Heb je een erkenning? Ga er dus niet automatisch vanuit dat daarmee ook je huidige registratieverplichtingen volledig zijn afgedekt. Voor bedrijven die onder een andere bevoegde toezichthouder vallen, zoals het COKZ, kan juist een uitzondering gelden.

Waarom is die registratie eigenlijk nodig?

De gedachte erachter is logisch. De toezichthouder moet weten welke bedrijven onderdeel zijn van de levensmiddelenketen en welke activiteiten zij uitvoeren. Dat is niet alleen relevant tijdens een inspectie. Stel dat er een onveilig ingrediënt op de markt terechtkomt. Dan is het belangrijk dat snel duidelijk kan worden welke bedrijven betrokken zijn geweest bij productie, import, opslag, distributie of verkoop. Registratie is daarmee onderdeel van de bredere borging van voedselveiligheid en traceerbaarheid in de keten.

Onze tip: zet de jaarlijkse bevestiging in je kwaliteitssysteem

Registratie bij de NVWA lijkt misschien een klein administratief onderwerp, maar het is wel een wettelijke verplichting. Maak er daarom geen actie van die afhankelijk is van iemand die toevallig denkt: “Volgens mij moesten we daar nog iets mee…” Neem bijvoorbeeld jaarlijks in je compliance check op:

• • Kloppen onze bedrijfs- en vestigingsgegevens?

• • Kloppen de geregistreerde activiteiten?

• • Zijn er nieuwe activiteiten bijgekomen?

• • Werken we inmiddels met producten waarvoor een erkenning nodig kan zijn?

• • Vallen bepaalde activiteiten onder een andere bevoegde toezichthouder, zoals het COKZ?

• • Is de jaarlijkse bevestiging in MijnNVWA uitgevoerd?

• • Is bewijs hiervan opgeslagen in het kwaliteitssysteem?

Een kleine controle, maar wel eentje die je een vervelende bevinding tijdens een audit of inspectie kan besparen.

Even controleren dus

Produceer, importeer, verhandel, vervoer of sla je levensmiddelen op?

Controleer dan of jouw bedrijf correct staat geregistreerd en of de activiteiten nog overeenkomen met wat je daadwerkelijk doet.

En zeker als je registratie van vóór 10 maart 2026 dateert, is dit een goed moment om er even naar te kijken. Want “we staan toch bij de KvK ingeschreven?” is voor een levensmiddelenbedrijf niet hetzelfde als “we hebben onze NVWA-registratie op orde.”

Hoe registreer je je bij de NVWA?

Registreren kan tegenwoordig gewoon online via MijnNVWA. De meeste bedrijven loggen hiervoor in met eHerkenning. Heb je een eenmanszaak? Dan kun je ook met je DigiD inloggen. Gebruik je eHerkenning al, maar nog niet voor de NVWA? Controleer dan of je de juiste machtiging hebt. Voor het invullen van de formulieren heb je de machtiging ‘Elektronische formulieren van de NVWA’ nodig. De machtiging is persoonsgebonden. Na het inloggen ga je in MijnNVWA naar het formulier ‘Registratie levensmiddelenbedrijf’. Daar selecteer je de vestiging en geef je aan welke activiteiten je uitvoert. Let op: heb je meerdere vestigingen waar levensmiddelenactiviteiten plaatsvinden? Dan moet je iedere vestiging afzonderlijk registreren. Na een succesvolle registratie ontvang je hiervan een bevestiging per e-mail. De registratie zelf is gratis.

Heb je je eenmaal geregistreerd? Vergeet dan niet om je gegevens ieder jaar in MijnNVWA te controleren en je registratie opnieuw te bevestigen.

https://www.nvwa.nl/onderwerpen/voedselveiligheid/levensmiddelen-produceren-en-verhandelen/registratie-en-erkenning/registreer-uw-levensmiddelenbedrijf