Wie werkt in de levensmiddelenindustrie krijgt te maken met behoorlijk wat wet- en regelgeving. Van etikettering en allergenen tot microbiologie, additieven, claims en voedselveiligheid. De Europese verordeningen en daarnaast de Nederlandse wetgeving zijn daarbij natuurlijk leidend, maar eerlijk is eerlijk, de wettekst zelf geeft niet altijd direct antwoord op de praktische vraag die je op dat moment hebt.
Hoe moet ik dit nu toepassen op mijn product?
Gelukkig hoef je niet altijd zelf door tientallen verordeningen te zoeken. De NVWA heeft de afgelopen jaren namelijk een aantal hele handige handboeken, informatiebladen, stappenplannen en overzichten gepubliceerd.
En die zijn wat ons betreft absoluut de moeite waard om te kennen.
Handboek Etikettering: handig naast verordening 1169/2011
Een van de bekendste voorbeelden is het Handboek Etikettering van levensmiddelen.
Verordening (EU) nr. 1169/2011 bevat de belangrijkste Europese regels rondom voedselinformatie, maar de praktische toepassing kan soms best ingewikkeld zijn. Denk bijvoorbeeld aan:
- De benaming van een levensmiddel;
- De ingrediëntenlijst;
- Allergenen;
- Kwantitatieve ingrediëntendeclaratie (KWID);
- Nettohoeveelheid;
- Houdbaarheidsvermelding;
- Bewaar- en gebruiksvoorschriften;
- Voedingswaardevermelding;
- Herkomstinformatie;
- Minimale lettergrootte en leesbaarheid.
Het Handboek Etikettering helpt om deze regels beter te begrijpen en geeft uitleg over hoe de NVWA naar verschillende onderwerpen kijkt.
Bekijk de informatie over etikettering en het Handboek Etikettering bij de NVWA
Informatieblad 64: een favoriet voor je gevarenanalyse
Werk je met HACCP, leveranciersbeoordelingen of grondstofrisico’s? Dan is Informatieblad 64 er eentje die je eigenlijk bij je favorieten wilt zetten.
Het informatieblad gaat over de beheersing van relevante gevaren die samenhangen met de inkoop van levensmiddelen en grondstoffen. De NVWA beschrijft hierin hoe levensmiddelenbedrijven de relevante gevaren van ingekochte producten kunnen beheersen.
Dat maakt het document bijvoorbeeld heel bruikbaar wanneer je bezig bent met:
- een grondstofgevarenanalyse;
- het bepalen welke analyses noodzakelijk zijn;
- leveranciersborging;
- het beoordelen van certificering van leveranciers;
- het onderbouwen van je HACCP-systeem.
Belangrijk is wel om altijd met de actuele versie te werken. Informatieblad 64 is bijvoorbeeld in juni 2026 nog aangepast.
Bekijk Informatieblad 64 bij de NVWA
Microbiologie: van Informatieblad 85 naar een compleet handboek
Ook voor microbiologie heeft de NVWA een uitgebreid hulpmiddel: het Handboek Levensmiddelenmicrobiologie.
Dit handboek vervangt het voormalige Informatieblad 85 en geeft uitleg over de wettelijke regels rondom levensmiddelenmicrobiologie. Zo wordt onder andere ingegaan op microbiologische criteria en onderzoek naar Listeria monocytogenes.
Voor QA-medewerkers die moeten bepalen welke microbiologische eisen van toepassing zijn of hoe bepaalde onderzoeken moeten worden ingericht, is dit een waardevol naslagwerk.
Bekijk het Handboek Levensmiddelenmicrobiologie
Additieven: mag dit E-nummer eigenlijk wel in mijn product?
Een andere veelvoorkomende vraag:
Mag ik dit additief gebruiken in dit product en zo ja, hoeveel?
Ook daarvoor heeft de NVWA een uitgebreid Handboek Additieven in levensmiddelen opgesteld. Hierin wordt uitgelegd welke regelgeving van toepassing is, hoe additieven op het etiket moeten worden vermeld en hoe je kunt bepalen of een additief in een bepaalde levensmiddelencategorie mag worden gebruikt.
Daarnaast heeft de NVWA zelfs een praktische wegwijzer waarmee je kunt uitzoeken of een bepaald additief in een bepaald levensmiddel mag worden toegepast.
Bekijk het Handboek Additieven en de wegwijzer van de NVWA
En er is nog veel meer
Het blijft niet bij deze documenten. De NVWA heeft inmiddels een behoorlijk uitgebreide bibliotheek met praktische informatie voor levensmiddelenbedrijven.
Zo zijn er onder andere handboeken over:
- Aroma’s;
- Enzymen;
- Nieuwe voedingsmiddelen (Novel Foods);
- Voeding voor specifieke groepen;
- Voedings- en gezondheidsclaims;
- Levensmiddelenmicrobiologie;
- Etikettering;
- Additieven.
De NVWA heeft deze documenten zelf overzichtelijk bij elkaar gezet op de pagina voor bedrijven die levensmiddelen produceren en verhandelen. Er is bijvoorbeeld ook een afzonderlijk Handboek Aroma’s, waarin onderwerpen als toegestane aroma’s, etikettering, clean label en additieven in aroma’s worden behandeld. Voor enzymen bestaat een vergelijkbaar handboek, waarin onder meer het onderscheid tussen een enzym als ingrediënt en als technische hulpstof wordt uitgelegd.
Waar staat eigenlijk welke wetgeving van toepassing is?
Ook daarvoor heeft de NVWA iets handigs gemaakt: het Overzicht wet- en regelgeving voor levensmiddelen, diervoeders, dierlijke bijproducten en voedselcontactmaterialen. In plaats van zelf vanaf nul te bedenken welke Europese en Nederlandse regelgeving mogelijk relevant is, kun je dit overzicht als vertrekpunt gebruiken. Het bevat de belangrijkste regelgeving met een korte toelichting en wordt door de NVWA periodiek bijgewerkt. Bekijk het overzicht wet- en regelgeving van de NVWA
Maar let op: een handboek is niet hetzelfde als de wet
Dat is misschien wel de belangrijkste kanttekening. De handboeken en informatiebladen van de NVWA zijn ontzettend handig om wetgeving te begrijpen en praktisch toe te passen, maar uiteindelijk blijft een levensmiddelenbedrijf zelf verantwoordelijk voor het voldoen aan de toepasselijke wet- en regelgeving. De NVWA zegt dat zelf ook duidelijk: bedrijven moeten zelf zorgen dat zij aan de regels voldoen en de toepasselijke wetgeving opzoeken, lezen en toepassen. De overzichten en handboeken helpen daarbij. Gebruik een handboek daarom vooral als praktische wegwijzer, maar controleer bij belangrijke beslissingen ook de onderliggende en actuele wetgeving.
Onze tip: begin eens bij de NVWA
Voordat je uren gaat googelen naar een antwoord op een kwaliteits- of regulatoryvraag, is het daarom helemaal geen slecht idee om eerst eens op de website van de NVWA te kijken. De informatie staat soms wat verspreid over de website, maar als je eenmaal weet waar je moet zoeken, vind je er verrassend veel bruikbare informatie. Van een etiket controleren tot een gevarenanalyse opstellen en van microbiologische criteria tot de vraag of een additief gebruikt mag worden. De NVWA heeft veel meer praktische hulpmiddelen beschikbaar dan veel bedrijven weten.
En kom je er met het handboek of de wetgeving toch niet helemaal uit? Dan wordt het natuurlijk tijd om iemand van Kaliber Support erbij te halen. 