MOAH in levensmiddelen: wat is het en wat moet je ermee?

MOAH. Misschien heb je de term al eens voorbij zien komen op een analyserapport, in een grondstofspecificatie of tijdens een risicoanalyse. Maar wat is MOAH eigenlijk? Hoe komt het in levensmiddelen terecht? Welke limieten gelden er? En misschien nog belangrijker: wat moet je doen als je een overschrijding vindt? Dat laatste is niet altijd eenvoudig. Rond MOAH zitten we momenteel in een overgangsfase. Totdat de nieuwe Europese maximumgehalten van toepassing worden, werkt de NVWA met tijdelijk handhavingsbeleid en actielimieten. Tegelijkertijd zijn op Europees niveau nieuwe maximumgehalten voorbereid die voor de meeste categorieën vanaf 1 januari 2027 moeten gaan gelden. Daardoor moet je bij de beoordeling van een resultaat goed kijken welk kader op jouw product van toepassing is.

Wat is MOAH?

MOAH staat voor Mineral Oil Aromatic Hydrocarbons. Het gaat om aromatische koolwaterstoffen binnen de bredere groep minerale oliekoolwaterstoffen (MOH). Daarbij wordt meestal onderscheid gemaakt tussen MOSH (Mineral Oil Saturated Hydrocarbons) en MOAH.

Minerale oliekoolwaterstoffen kunnen op verschillende manieren in levensmiddelen terechtkomen, bijvoorbeeld via smeermiddelen van machines, processing aids, voedselcontactmaterialen en verpakkingen of door milieuverontreiniging. Juist bij MOAH is voorzichtigheid belangrijk. Volgens EFSA kunnen bepaalde MOAH, met name verbindingen met drie of meer aromatische ringen, samenhangen met genotoxiciteit en carcinogeniciteit. Daarom moet blootstelling zoveel mogelijk worden beperkt.

Hoe komt MOAH in mijn product?

Vanuit QA-perspectief is vooral de bron belangrijk. Alleen analyseren vertelt je dát MOAH aanwezig is; een goede risicoanalyse probeert te begrijpen waar het vandaan kan komen en hoe je het kunt voorkomen. Een verontreiniging kan bijvoorbeeld ontstaan door smeerolie tijdens productie, maar ook verpakkingsmaterialen of ingekochte grondstoffen kunnen een bron zijn. Kijk daarom verder dan alleen je eigen productieomgeving. Koop je bijvoorbeeld een olie, vet, botanical of andere risicogrondstof in? Vraag dan hoe de leverancier MOAH heeft beoordeeld, welke beheersmaatregelen zijn getroffen, welke historische analyseresultaten beschikbaar zijn en of er partijgebonden CoA’s beschikbaar zijn. Daarmee sluit MOAH direct aan op een risicogebaseerd analysebeleid en de principes van Informatieblad 64.

Hoe zit het met de huidige MOAH-actielimieten?

Er staan op dit moment nog geen definitieve wettelijke maximumgehalten voor MOAH in de geldende contaminantenverordening. De NVWA controleert daarom sinds 1 januari 2024 volgens een tijdelijk handhavingsbeleid. Voor dit beleid gelden de onderstaande actielimieten voor de som MOAH:

Vanaf 2027 verandert de situatie

Op Europees niveau is in mei 2026 positief gestemd over een voorstel om wettelijke maximumgehalten voor MOAH op te nemen in Verordening (EU) 2023/915. De Europese Commissie vermeldt dat formele vaststelling, na de gebruikelijke controle door het Europees Parlement en de Raad, wordt beoogd in oktober 2026. De meeste maximumgehalten zijn voorzien vanaf 1 januari 2027; voor sommige categorieën gelden latere of stapsgewijs strengere waarden.

Totdat de nieuwe maximumgehalten van toepassing zijn, geeft de NVWA aan dat voor categorieën waarvoor het toekomstige maximum hoger ligt dan de huidige actielimiet, de hoogste toepasselijke waarde mag worden gebruikt. Controleer daarom altijd de actuele NVWA-informatie voordat je een resultaat beoordeelt.

Nieuw voor voedingssupplementen: voorgenomen maximum van 10 mg/kg

Voor voedingssupplementen is een belangrijke wijziging voorzien. In het Europese voorstel is voor eindproducten die als voedingssupplement worden verkocht een specifiek maximumgehalte voor de som MOAH van 10 mg/kg opgenomen vanaf 1 januari 2027. Dit maximum is vervolgens voorzien om vanaf 1 januari 2030 te worden verlaagd naar 5 mg/kg.

Dit is relevant omdat voedingssupplementen vaak geconcentreerde matrices bevatten, zoals plantenextracten, oliën en andere ingrediënten waarbij analytisch hogere achtergrondwaarden kunnen voorkomen. Het voorgestelde maximum van 10 mg/kg moet daarom niet worden gelezen als een algemene veilige streefwaarde of als toestemming om verontreiniging te accepteren. Het uitgangspunt blijft dat MOAH zoveel mogelijk moet worden voorkomen en verlaagd volgens het ALARA-principe: As Low As Reasonably Achievable.

Belangrijk: op het moment van schrijven is dit nog onderdeel van de Europese regeling die in mei 2026 positief is gestemd, maar waarvan de formele vaststelling door de Europese Commissie voor oktober 2026 wordt beoogd. Controleer daarom vóór toepassing altijd of de definitieve verordening inmiddels is gepubliceerd en of de waarden en ingangsdata ongewijzigd zijn gebleven.

Let bovendien op het verschil tussen een ingrediënt en het uiteindelijke voedingssupplement. Voor bepaalde plantenextracten of andere grondstoffen kan een andere productcategorie en daarmee een andere beoordeling gelden dan voor het finale supplement. Beoordeel dus altijd de juiste matrix en productcategorie.

En dan de meetonzekerheid…

Ook dit zorgt in de praktijk regelmatig voor verwarring. Bij het toetsen aan de tijdelijke actielimieten staat de NVWA tijdelijk toe dat rekening wordt gehouden met 50% meetonzekerheid, behalve bij zuigelingenvoeding en varianten daarvan.

Een eenvoudig voorbeeld: een droog levensmiddel met maximaal 4% vet heeft een tijdelijke actielimiet van 0,5 mg/kg. Wordt 0,8 mg/kg gemeten, dan ligt het resultaat op het eerste gezicht boven de actielimiet. Binnen het tijdelijke beleid kan onder de daarvoor geldende voorwaarden 50% meetonzekerheid worden toegepast: 0,8 – 50% = 0,4 mg/kg. Daarmee komt het resultaat onder de actielimiet.

Let wel: deze vaste 50%-systematiek hoort bij het tijdelijke handhavingsbeleid. Voor de toekomstige wettelijke maximumgehalten wordt gewerkt met de uitgebreide werkelijke meetonzekerheid en de voorwaarden uit de toepasselijke Europese regelgeving. Trek dus niet automatisch bij ieder MOAH-resultaat 50% af.

Zuigelingenvoeding? Dan gelden strengere regels

Voor zuigelingenvoeding en vergelijkbare producten mag bij het huidige tijdelijke beleid geen gebruik worden gemaakt van de 50% meetonzekerheid. Wordt 1 mg/kg som MOAH of hoger aangetroffen, dan geeft de NVWA aan dat gezondheidsrisico’s niet kunnen worden uitgesloten. In dat geval moet worden gemeld en moeten de betrokken producten uit de handel worden gehaald.

En hoe zit het met oliën en vetten?

Voor vetten, oliën en levensmiddelen met meer dan 50% vet of olie geldt binnen het tijdelijke beleid een actielimiet van 2 mg/kg som MOAH. De NVWA handhaaft tot 1 januari 2027 in principe niet op deze tijdelijke actielimiet voor deze categorie, maar de monitorings- en meldplicht blijven wel relevant. Bij een overschrijding boven 2 mg/kg, rekening houdend met de toegestane meetonzekerheid, moet worden gemeld.

Exporteer je deze producten naar een ander EU-land, dan kan daar anders worden omgegaan met de tijdelijke actielimieten. Ook kan de NVWA in uitzonderlijke situaties alsnog optreden. De NVWA noemt waarden boven 10 mg/kg som MOAH als hoog; in dergelijke situaties wordt gehandhaafd op basis van de algemene voedselveiligheidsregels.

Wat moet je doen bij een overschrijding?

Begin niet direct met één conclusie op basis van het getal op het laboratoriumrapport. Stel eerst vast welke productcategorie je hebt, wat het vet- of oliegehalte is, welke huidige actielimiet geldt, of er voor jouw product al een toekomstig maximumgehalte is voorzien, welke waarde in de overgangsperiode mag worden toegepast en welke meetonzekerheid je in die situatie mag gebruiken.

Komt het MOAH-gehalte boven de hoogste toepasselijke limiet uit, dan moet dit volgens het huidige NVWA-beleid worden gemeld. Niet of te laat melden kan leiden tot handhavend optreden. Vervolgens moet worden beoordeeld of het product uit de handel moet worden gehaald en of andere partijen of producten mogelijk eveneens zijn geraakt.

Vergeet vooral je grondstoffen niet

Wacht bij voorkeur niet totdat je MOAH in het eindproduct vindt. Kijk in je gevarenanalyse waar het risico kan ontstaan. Heb je bijvoorbeeld een eindproduct met meerdere ingrediënten en blijkt een ingekochte olie de belangrijkste potentiële bron? Dan kan het veel slimmer zijn om de beheersing juist daar neer te leggen.

Vraag leveranciers naar hun risicoanalyse, beheersmaatregelen, historische analyseresultaten en waar relevant partijgebonden CoA’s. Verifieer vervolgens risicogebaseerd of die informatie betrouwbaar is. Zo verschuif je van ‘we hebben MOAH gevonden, wat nu?’ naar ‘we hebben vooraf bepaald waar MOAH kan ontstaan en hoe we dit risico beheersen’.

MOAH hoort thuis in je HACCP-analyse

De NVWA geeft aan dat levensmiddelenbedrijven MOAH moeten meenemen in hun HACCP-plan. Dat betekent niet dat ieder bedrijf ieder product standaard op MOAH moet analyseren. Je moet wel aantoonbaar hebben beoordeeld of MOAH redelijkerwijs in jouw grondstoffen of producten kan voorkomen en, als het een relevant gevaar is, passende beheers- en verificatiemaatregelen vastleggen.

Wat kan de NVWA controleren?

Wanneer MOAH in een product wordt gevonden, kan de NVWA verder kijken dan alleen naar dat ene analyseresultaat. Er kan worden beoordeeld of MOAH in de risicoanalyse is meegenomen, of relevante grondstoffen zijn beoordeeld, welke beheersmaatregelen zijn getroffen en hoe wordt geverifieerd dat deze maatregelen werken. Als het voedselveiligheidssysteem onvoldoende is ingericht, kan naast het analyseresultaat ook sprake zijn van een HACCP-overtreding.

Wat betekent dit praktisch voor jouw bedrijf?

MOAH is een goed voorbeeld van waarom een analysebeleid meer is dan een lijst laboratoriumanalyses. Je wilt weten waar het gevaar vandaan kan komen, hoe groot het risico is, waar in de keten je het het beste kunt beheersen en hoe je kunt aantonen dat die beheersing werkt.

Controleer daarom of MOAH relevant is voor jouw grondstoffen en producten, neem het waar nodig op in je grondstofgevarenanalyse, bespreek het met leveranciers en neem passende verificatie op in je monstername- en analyseplan. Voor voedingssupplementen is het bovendien verstandig om nu al rekening te houden met het voorgenomen specifieke maximum van 10 mg/kg vanaf 2027 en de verdere verlaging naar 5 mg/kg vanaf 2030, maar controleer de definitieve Europese publicatie voordat je deze waarden als wettelijke limiet toepast.

En vind je een verhoogd resultaat? Kijk dan altijd naar de actuele regels voordat je conclusies trekt. Juist nu is dat belangrijk, omdat we midden in de overgang zitten van tijdelijke actielimieten naar wettelijke Europese maximumgehalten.

Liever vooraf weten waar je risico zit en het goed beheersen, dan achteraf met een analyserapport in je hand moeten uitzoeken wat je met je producten moet doen.

Bronnen en actuele informatie

NVWA – MOAH in levensmiddelen: https://www.nvwa.nl/onderwerpen/voedselveiligheid/contaminanten-in-levensmiddelen/moah-in-levensmiddelen

Europese Commissie – Mineral Oil Hydrocarbons: https://food.ec.europa.eu/food-safety/chemical-safety/contaminants/catalogue_en
Verordening (EU) 2023/915 – contaminanten: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2023/915/oj